Lưu giữ nét đặc trưng nền văn hóa dân gian M’nông

Trong những 5 qua, trên địa bàn tỉnh Đắk Nông, Đảng và chính quyền địa phương rất thích thú đến công tác giữ gìn và phát huy các giá trị đời sống văn hóa truyền thống; xác định đời sống văn hóa là nền tản tinh thần vừa là mục tiêu vừa là động lực phát triển kinh tế - xã hội. Cùng với những giải pháp để lưu giữ đời sống văn hóa, tỉnh đã ban hành những đề án, công trình nghiên cứu như: Từ điển tiếng M'nông – Việt, Dòng họ M'nông, văn hóa M'nông, Địa chí Đắk Nông, bảo tồn và phát huy quan trọng nền văn hóa đại hội, hoa văn cồng chiêng và nhạc cụ dân tộc M'nông; mở nhiều trại sáng tác âm nhạc, văn học, hội họa, nhiếp ảnh, hội thi dân ca dân vũ, hát kể sử thi, lễ hội… đã được nhân dân đồng tình hưởng ứng và thực hiện đạt hiệu quả văn hóa – xã hội cao. Nhiều nhà nghiên cứu văn hóa đã bỏ công sức và tư duy, khoảng thời gian để điền dã và sưu tầm, trao đổi và khám phá từ các già làng, nghệ thuật, vì họ là nhân chứng sống, bảo tàng sinh động cung cấp cho các nhà nghiên cứu để được ghi chép và đối chiếu với quá khứ, điều kiện kinh tế - xã hội, khí quyển hình thành từng thể loại văn hóa, in thành sách, tài liệu giữ gìn và nổi danh. Các nhà sáng tác văn học tuyệt phẩm thường tiếp cận với các tài liệu, công trình nghiên cứu đời sống văn hóa, đã được sưu tầm để làm cẩm nang và gắn kết với đời sống văn hóa thực tiễn để tạo ra những tác phẩm mang nét đặc trưng đời sống văn hóa M'nông...

Tìm hiểu thêm : Thu nhoi bong hinh con Rua vai Thai Nhà May Mắn

Bản sắc văn hoá của dân tộc M'Nông - ảnh 1

Tuy nhiên, bên cạnh những thành quả đạt được trong lĩnh vực sáng tác, phục dựng đại hội, dân ca dân vũ, hội họa, âm nhạc… do nhiều yếu tố khách quan, chủ quan mà dư luận cho rằng đã có sự biến dạng hoặc pha trộn trong đời sống văn hóa dân gian M'nông, có thể nêu ra một số trường hợp để bạn đọc tham khảo.

sự kiện là loại hình đời sống văn hóa tổng hợp được diễn ra, có cồng chiêng, điêu khắc (làm cây nêu), hát sử thi, nền văn hóa thực phẩm (cơm lam, rượu cần)… Trong đó thường có lễ đón bạn là nét văn hóa đặc trưng, thể hiện lòng mến khách của người M'nông, mỗi khi bon làng tổ chức sự kiện. Nghi thức lễ đón bạn là chủ nhà bố trí nghệ nhân cồng chiêng, lễ vật và cử người biết ăn nói lưu loát, biết hát đối đáp, cùng với già làng đứng đón khách từ đầu bon. Khi đoàn du lịch bon bạn đến, bon chủ nhà hát đối, bên bon khách đáp lại và khách hát đối, chủ nhà hát đáp lại, họ tặng vật phẩm cho nhau như: thuốc rê, bầu bí, cá… thể hiện tình đoàn kết gắn bó, chia sẻ và bình đẳng. Họ đi chân đất, mặc trang phục tập quán. Thế nhưng trong 1 lễ hội ở huyện nọ, lại biến nghi thức lễ đón bạn pha tạp bằng rước hai cái kiệu, mỗi kiệu bốn người khiêng (thường thấy lễ hội ở phía Bắc), 2 vị già làng ngồi chiễm chệ trên kiệu, mặc trang phục quần tây hai ống, chân mang dép xốp.

Về sắc màu, trong hội họa có tác phẩm tái hiện cảnh sinh hoạt người M'nông, nhưng dùng nền màu vàng, lấy màu đỏ làm chủ đạo cho tác phẩm, từ trang phục đến đường nét họa tiết hoa văn đều màu đỏ, làm cho người xem ý thức đến văn hóa của bản địa nào đó thật xa lạ. Trong khi đó, đa sắc của dân tộc M'nông thì màu xanh là chủ đạo, pha lẫn 1 ít màu đen, gắn liền với màu xanh và phong cảnh âm u của khung cảnh tự nhiên trùng điệp nơi đây. Trong điêu khắc, 1 tác phẩm dự thi phác thảo Tượng đài Anh hùng N'Trang Lơng, tác giả trang trí thêm cho phần tượng của người anh hùng N'Trang Lơng, lưng mang cung tên, tay cầm rựa, để thể hiện tính đặc trưng của văn hóa M'nông. Nhưng thực ra trong lao động sản xuất, người M'nông dùng xà gạc, không phải dùng rựa như người Kinh. Trong kiến trúc, 1 sự kiện giao lưu văn nghệ có truyền hình trực tiếp, tấm phông sân khấu được in phóng to hình ngôi nhà rông của người Gia Rai có mái đứng cao, cong vút như chiếc thuyền đang căng buồm lướt sóng ngoài biển khơi, được chú thích là nhà của người M'nông. Trong nhiếp ảnh có một tác phẩm trưng bày tại triển lãm nhiếp ảnh của tỉnh, bức ảnh là một cô gái, từ nước da trắng mượt, mắt to, nét mặt, mũi nhìn vào không thấy dường nét của cô gái M'nông, dưới bức ảnh chú thích là cô gái M'nông (thực chất cô gái này là người Thái, chỉ khoác trang phục bằng bộ váy và áo của người phụ nữ M'nông). Trong dân vũ, âm nhạc cũng lấy "râu ông nọ cắm cằm bà kia", qua tài liệu sưu tầm, dân vũ người M'nông thường được thể hiện những hoạt động lao động sản xuất nương rẫy, hình ảnh các loài vật, từ cách di chuyển, chạy nhảy, tình yêu nam nữ cũng thể hiện rất kín đáo. Thế nhưng có tác giả dựng múa, dùng trang phục hoa văn truyền thống M'nông, nhưng hành động múa, đoạn đầu mang đường nét dân vũ M'nông nhưng càng về sau, lại sử dụng các hoạt động múa rất lạ lẫm với múa truyền thống. Âm nhạc múa cũng pha tạp, đoạn đầu dùng giai điệu âm thanh của tù và, nhịp chiêng dịu êm, nhưng về sau thì âm thanh của nhạc cụ hiện đại, giai điệu dồn dập bốc lửa. Trong khi đó, âm nhạc của người M'nông từ tiếng tù và đến nhịp chiêng, kèn R'lét bao giờ âm thanh cũng nhẹ nhàng sâu lắng, trầm bổng và miên man như chính tiếng du dương của đại ngàn trên cao nguyên M'nông hùng vĩ.

Tham khảo thêm : Moc khoa hinh con Trau Nhà May Mắn

Ngày nay, đời sống văn hóa M'nông là văn hóa đa dạng truyền thống, được hợp thành từ đời sống văn hóa của dân tộc người bản xứ, nền văn hóa người Kinh và văn hóa các người bản xứ phía Bắc. Tuy nhiên, mỗi khi đề cập đến đời sống văn hóa tập quán M'nông hay văn hóa của 1 bản địa thì cần tôn trọng nét đặc trưng văn hóa của người bản xứ ấy. Việc khai thác, phục dựng và bảo tồn nền văn hóa dân gian M'nông là việc làm hết sức khó khăn. Vì chúng ta kế thừa gia tài văn hóa quý hiếm này, từ đời sống văn hóa bất thành văn, chỉ truyền khẩu qua nhiều thế hệ, tài liệu rất hạn chế, tỉnh ta chưa có đội ngũ nghiên cứu đời sống văn hóa có trình độ chuyên sâu. Nhưng điều cơ bản để bảo tồn nét đặc trưng nền văn hóa dân gian M'nông là cần nghiên cứu sâu thêm về điều kiện kinh tế xã hội của đại ngàn cao nguyên M'nông, sự hình thành văn hóa dân gian M'nông từ nền kinh tế nương rẫy, du canh du cư, mẫu hệ, tính cộng đồng cao và hưởng lợi bằng nhau. Qua sử thi, nghệ nhân, già làng và những công trình đã nghiên cứu về nền văn hóa M'nông… chắc chắn sẽ giúp chúng ta giữ được nét đặc trưng của đời sống văn hóa dân gian M'nông trong xu thế hội nhập và phát triển.